ARAŞTIRMACI BİLGİ SİSTEMİ (ARBİS), Türkiye’de üniversite, kamu ve özel sektör kuruluşlarında çalışan araştırmacı personel ve yurt dışında çalışan Türk araştırmacılarına yönelik bir sistem olarak tasarlanmıştır. ARBİS, araştırmacı bilgilerinin toplanması, toplanan verilerin sürekli güncellenmesi ve bu verilerin farklı kuruluşlarca farklı amaçlarla kullanılmak üzere değerlendirilmesine olanak sağlayan, dinamik bir sistemdir. Bu sistemle;
http://arbis.tubitak.gov.tr adresini kullanarak, Araştırmacı Bilgi Derleme Formu’nu dolduran araştırmacılar, ilk planda;
ARBİS’te onaylı kayıt sahibi olmak araştırmacılar için TÜBİTAK projelerine başvurma ve hakem-izleyici hizmeti verme gibi etkinliklerde bulunabilmenin bir ön koşulu olarak kabul edilmiştir.
Sonuç olarak, ARBİS sayesinde hem değişmeyen bilgilerin her seferinde tekrarlanmasının önüne geçilmesi, hem de bilgilerin sürekli olarak güncellenmesi mümkün olmaktadır.
TÜBİTAK ULUSAL ARAŞTIRMA ALTYAPISI BİLGİ SİSTEMİ (TARABİS), ülkemizde araştırma, deneysel geliştirme, test/analiz ve tanı çalışmalarına yönelik kullanılan makine/sistem/cihaz stokuyla AR-GE proje birikiminin veritabanını oluşturmak amacıyla, TÜBİTAK tarafından tasarlanan ve geliştirilen web tabanlı bir uygulamadır. TARABİS makine/sistem/cihaz stoku ve proje birikimi bilgilerinin toplanması, toplanan verilerin sürekli güncellenmesi ve bu verilerin farklı amaçlarla kullanılmak üzere değerlendirilmesine olanak sağlayan, dinamik bir sistem olarak tasarlanmıştır.
http://tarabis.tubitak.gov.tr adresinden TÜBİTAK Ulusal Araştırma Altyapısı Bilgi Derleme Formu doldurularak TARABİS’e girilen makine/sistem/cihaz bilgileri ilk planda
TARABİS, TÜBİTAK Merkez ve Enstitülerinde yapılan test çalışmalarından sonra kullanıma açılmıştır.
Türkiye’nin yerli ve milli imkanlarla geliştirilen ilk metre altı çözünürlüklü yer gözlem uydusu İMECE, 22 Mayıs 2025 tarihinde Hava Kuvvetleri Komutanlığı Ahlatlıbel Keşif Uydu Komutanlığı’nda düzenlenen törenle resmen envantere alındı. Törene, Hava Kuvvetleri Komutanlığı ve TÜBİTAK yetkililerinin yanı sıra projede görev alan mühendisler ve davetliler de katıldı.
“İstiklal ve İstikbalimiz İçin”
Törende konuşan Hava Kuvvetleri Komutanlığı Kurmay Başkanı Vekili Tümgeneral Hüseyin Duman, “Bugün burada, ülkemizin uzay kabiliyetlerinin stratejik bir halkasını oluşturan İMECE uydusunun envanterimize katılmasının gururunu yaşıyoruz. İstiklalimiz ve istikbalimiz için çalışan tüm bilim insanlarına ve savunma sanayi çalışanlarına teşekkür ediyorum. Bugün geldiğimiz nokta, gelecekte bizlerin yaşlarına geldiğinde gençlerimize; tarımdan sanayiye, şehirleşmeden savunmaya kadar birçok alanda yeteneklerimizi artıracak kilometre taşları bırakacaktır. Uzayda artık bir gözümüz daha var. Projenin hayata geçirilmesinde emeği geçen tüm kurum, kuruluş ve teknik personele teşekkür ediyor, İMECE’nin Türk Silahlı Kuvvetleri ve ülkemiz için hayırlı olmasını diliyorum,” dedi.
İMECE Uydusu Artık GÖKTÜRK-2B Olarak Adlandırılacak
Hava Kuvvetleri Komutanlığı’ndan Albay Tolga ise konuşmasında, “Uzay, artık yalnızca bir araştırma alanı değil; doğrudan bir savunma sahasıdır. Her türlü tehdite karşı etkili, caydırıcı, sürekli ve bağımsız varlık göstermek zorundayız. Hava Kuvvetleri Komutanlığı envanterine kazandırılan İMECE uydusu, Hava Kuvvetleri Uydu İsimlendirme Standartları gereği ‘GÖKTÜRK-2B’ olarak adlandırılacaktır,” ifadelerini kullandı.
“Bir Serüvenin Daha Başarıyla Tamamlanmasının Gururunu Yaşıyoruz”
TÜBİTAK UZAY Enstitü Müdürü Mehmet Nefes ise törende yaptığı konuşmada, “Bugün burada, İMECE’nin serüveninin başarıyla tamamlanmasının gururunu yaşıyoruz. Başından beri özveriyle çalışan ve emek veren tüm TÜBİTAK UZAY personelinin de başarılarının devamını dilerim.” dedi.
“Milli Uydu Sistemlerinde Operasyonel Başarı”
Keşif Uydu Tabur Komutanı Yarbay Arda Ayan tarafından da bir sunum gerçekleştirildi. Ayan sunumunda, milli olarak geliştirilen uydu alt sistemlerine uzay tarihçesi kazandırılması amacıyla yürütülen çalışmalardan bahsetti. Konuşmasında, İMECE uydusunun uzaya fırlatılmasından devreye alınmasına kadar geçen sürece dair bilgiler paylaşan Ayan, “Uydunun sistem testlerinin hazır hale getirilmesinin ardından kabul testlerine başladık. Yaklaşık bir yıl süren detaylı çalışmaların ardından bu süreci başarıyla tamamladık,” dedi.
TÜBİTAK UZAY İmzalı Milli Teknoloji
İMECE, TÜBİTAK UZAY tarafından ülkemizin yüksek çözünürlüklü uydu görüntüsü ihtiyacını karşılamak üzere geliştirildi. 15 Nisan 2023 tarihinde Türkiye saatiyle 09:48’de ABD’deki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü’nden SpaceX’e ait Falcon 9 roketiyle uzaya fırlatıldı. Aynı gün saat 12:24’te roketten başarıyla ayrılarak yörüngesine yerleşen uydudan ilk sinyalin alınmasının ardından devreye alma süreci başarıyla tamamlandı ve 29 Nisan 2023’te ilk test görüntüsü elde edildi.
Yerli Bileşenlerle Geliştirildi
İMECE Projesi, GÖKTÜRK-2 ve RASAT uydularından elde edilen bilgi birikimi üzerine inşa edilerek daha yüksek yerlilik oranına ulaştı. Proje kapsamında Türkiye’de ilk defa uzay uyumlu elektro-optik kamera tasarlandı, geliştirildi ve üretildi. Bu adımla Türkiye, yalnızca uydu görüntüsü kullanan değil, aynı zamanda kendi elektro-optik kamerasını üretip ihraç edebilecek düzeye ulaştı.
Uydunun yönelim ve yörünge kontrolü için gerekli olan elektrikli itki sistemi, yıldızizler, güneş algılayıcı, tepki tekeri, GPS alıcısı, manyetometre ve manyetik tork çubuğu gibi birçok alt sistem yine proje kapsamında ilk kez yerli imkanlarla geliştirildi. Ayrıca güç düzenleme ve dağıtım ekipmanları, faydalı yük veri kayıt sistemleri, X bant ve S bant haberleşme sistemleri ile uçuş bilgisayarı TÜBİTAK UZAY mühendisleri tarafından tasarlanıp üretildi. Yazılım geliştirme süreçleri de tamamen yerli olarak yürütüldü.
Yeni Hedef: Takım Uydu Projesi
İMECE Projesi ile kazanılan teknolojik yetkinlikler doğrultusunda 2024 yılı itibarıyla TÜBİTAK UZAY yürütücülüğünde “Yüksek Çözünürlüklü Takım Uydu Geliştirilmesi Projesi” başlatıldı. Bu yeni projeyle, İMECE’de kurulan altyapıların daha verimli kullanılması, geliştirilmiş ekipmanların yeni sistemlere uyarlanması ve yetişmiş insan kaynağının korunarak geliştirilmesi hedefleniyor.
Milli Uzay Yolculuğunda Stratejik Bir Adım
İMECE’nin envantere alınması, Türkiye’nin uzay teknolojilerinde dışa bağımlılığını azaltma vizyonunun somut bir sonucu olarak görülüyor. Tüm üretim, montaj, entegrasyon ve test faaliyetleri ülkemiz sınırları içinde ve Türk mühendislerce gerçekleştirilen İMECE, Türkiye’nin yüksek teknoloji üretim kapasitesini ve uzay teknolojilerinde geldiği seviyeyi de somut biçimde ortaya koyuyor.
Türkiye, Bilim ve Teknolojide Avrupa İşbirliği (COST) ağlarında 2024 yılında tarihi bir başarıya imza attı. Tam katılım oranı, yüksek bütçe payı ve güçlü araştırmacı profiliyle Türkiye, Avrupa araştırma iş birliğinde lider ülkelerden biri olduğunu bir kez daha gösterdi.
Avrupa genelinde araştırmacıların uluslararası iş birliği yapmasını destekleyen COST ağına 1971 yılından bu yana üye olan Türkiye, 2024 verileriyle önemli bir performans sergiledi.
COST'un resmi verilerine göre Türkiye:
Yaklaşık 2,82 milyon avroluk bütçeyle, 41 üye ülke arasında en fazla kaynak aktarılan ülke oldu.
Yürürlükteki tüm COST Aksiyonlarına (%100 oranında) katılım sağlayarak, bu alanda ilk kez tam katılım oranına ulaştı ve en yüksek temsil düzeyine erişti.
11.379 Çalışma Grubu üyesiyle COST Aksiyonlarında en fazla araştırmacı bulunduran ülke konumuna geldi.
676 ağ faaliyeti katılımı ile bu alanda en çok katılım sağlayan ikinci ülke oldu.
2.321 bireysel toplantı katılımıyla en yüksek katılım gösteren ilk üç ülke arasına girdi.
Türkiye’nin bu başarısı, Avrupa araştırma ekosisteminde etkin ve görünür bir aktör olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Ülkemiz, aynı zamanda liderlik pozisyonlarındaki artışla, karar alma süreçlerinde de aktif rol üstlenmeye devam ediyor.
Ayrıca, ülkemizin katılım profili kapsayıcılık açısından da dikkat çekiyor. 2024 yılı verilerine göre COST Aksiyonlarına katılan Türk araştırmacıların %54’ü kadın, %51’i genç araştırmacılardan oluşuyor.
Türkiye, COST çatısı altındaki güçlü ve yaygın katılımı sayesinde, bilimsel iş birliklerinde güvenilir ve öncü bir ortak olarak yerini sağlamlaştırıyor ve Avrupa araştırma ekosistemine yön veren aktörlerden biri olmayı sürdürüyor.
Desteğin Başlatılması İçin Belgeler
Desteğin başlatılabilmesi için aşağıda yer alan belgelerin BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemi’ne yüklenmesi gerekmektedir.
Taahhütnamenin imzalı hali, (3-12 ay arası başvurular için)
Mutemet Belgesi (konuk/akademik izinli bilim insanına yapılacak olan ödeme davet eden bilim insanı aracılığı ile gerçekleşecek ise)
Gerekli olması halinde Etik Kurul Belgesi.
Destek Aktarımı ve Harcamalara İlişkin Hususlar
Desteklenen konuk/akademik izinli bilim insanları, destek bildirim tarihinden itibaren 6 ay içinde Türkiye’ye gelerek çalışmalarına başlamalıdır, 6 ay içerisinde kullanılmayan destekler için hak talep edilemez. Sağlık, doğal afet vb. mücbir sebepler ve GYK’nın kabul edeceği araştırmaya başlanılmasını engelleyen nedenlerle destek başlatma işlemini tamamlayamayanların durumu, GYK tarafından ayrıca değerlendirilir. Destek başlatma süresi GYK kararı ile en fazla 6 ay uzatılabilir.
Desteklenen konuk/akademik izinli bilim insanlarının vize ve ikamet işlemlerinin kendisi veya ev sahibi kurum/kuruluş tarafından yapılması gerekmektedir.
Uçak bileti, konuk/akademik izinli bilim insanına TÜBİTAK tarafından alınıp gönderilmektedir. Uçak bileti işlemleri için; http://seyahat.tubitak.gov.tr adresine davet eden bilim insanı tarafından konuk/akademik izinli bilim insanı bilgilerinin girilmesi gerekmektedir. Konuk bilim insanının kendi imkânları ile temin ettiği uçak bileti ücretinin ödenebilmesi için ödeme belgesinin davet eden bilim insanı tarafından elektronik ortamda (bideb2221@tubitak.gov.tr) TÜBİTAK BİDEB’e iletilmesi gerekmektedir. Uçak bileti ödemelerinde; TÜBİTAK tarafından yapılan piyasa araştırmasına göre en uygun bedel, ödemenin yapıldığı tarihteki döviz kuruna göre hesaplanarak Türk Lirası cinsinden ödenir.
Konuk bilim insanı, TÜBİTAK tarafından kesilen uçak biletinde yapacağı değişiklik nedeni ile ortaya çıkacak fark ve ücretlerden sorumludur.
Konuk/akademik izinli ve davet bilim insanına ödeme yapılabilmesi için, davet eden bilim insanı, BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemi üzerinden kendisine veya ödeme konuk bilim insanına gerçekleştirilecek ise, konuk bilim insanına ait banka bilgilerini girmelidir. Banka bilgilerini sistem üzerinden girmeyen bilim insanlarının belgelerini iletmiş olsalar dahi ödemeleri gerçekleştirilmeyecektir. Ödemelerin yapıldığı banka hesabının değiştirilmek istenmesi halinde yeni banka hesap bilgilerinin BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemi üzerinden güncellenmesi gerekmektedir. Banka bilgilerinin doğru girilmesi ve aksi durumda ödemelerde yaşanacak gecikmeler davet eden bilim insanının sorumluluğundadır.
Uzun süreli desteklerde ödemeler çalışmalara başlanmasına müteakip düzenli olarak Hazine ve Maliye Bakanlığının ödenekleri serbest bırakma ilke ve oranları dâhilinde TÜBİTAK ödenek durumuna göre her ayın sonunda yapılır.
Sağlık sigortası desteği alan konuk/akademik izinli bilim insanlarına, Türkiye’ye geldikten sonra kendi adlarına yaptıracakları özel sağlık sigortası poliçesini elektronik ortamda (bideb2221@tubitak.gov.tr) TÜBİTAK BİDEB’e iletmeleri halinde, belirlenen limitler dâhilinde sağlık sigortası ödemesi yapılabilir.
Program kapsamında; uçak bileti, destek işlemleri, izleme işlemleri ile ilgili ayrıntılar için bilgi notunu inceleyiniz.
Destek Süresi İle İlgili İşlemler
Uzun süreli desteklenen konuk/akademik izinli bilim insanları desteğini parçalar halinde kullanabilir. Parçalar arasında en fazla 6 ay süre olabilir. Parçalı kullanılacak destek için davet eden araştırmacının dilekçe ile ilk parçasının tamamlanmasından en az 15 gün önce başvuru yapması gerekmektedir. Konuk/akademik izinli bilim insanının yurt dışında bulunduğu süreler için ödeme yapılmaz. Desteğin kalan kısmının başlatılmasından 15 gün önce davet eden araştırmacının dilekçe ile başvurması gerekmektedir.
4-6 ay arası destek alanlar 1 haftaya, 6 ayın üzerinde destek alanlar 2 haftaya kadar ücretli izin kullanma hakkına sahiptir. Konuk/akademik izinli bilim insanının ücretli izin süresinden fazla izin kullanma talebi olması durumunda, talep GYK tarafından değerlendirilerek uygun görülürse 2 aya kadar ücretsiz izin verilebilir veya gerekli görülürse destek durdurulur ya da yürürlükten kaldırılır.
Konuk/akademik izinli bilim insanının çalışmasını destek süresinden önce bitireceğini öngörmesi halinde destek süresinin kısaltımı için davet eden bilim insanının aşağıda belirtilen belgelerle birlikte yapacağı başvuru, GYK tarafından değerlendirilir ve karara bağlanır.
Konuk/akademik izinli bilim insanının gerekçeli dilekçesi,
Davet eden bilim insanının gerekçeli dilekçesi,
Araştırmanın başlangıcından itibaren yapılan çalışmanın ayrıntılı raporu
Desteği başladıktan sonra GYK tarafından kabul edilebilir mazeret veya mücbir sebeplere dayalı olarak desteğinin durdurulmasını gerektiren bir durumun ortaya çıkması halinde; davet eden araştırmacı, söz konusu durumun ortaya çıktığı tarihi izleyen 15 gün içerisinde gerekçeli bir dilekçe ile başvurmalıdır. Destek, GYK kararı ile durdurulabilir. Bu süre içerisinde konuk/akademik izinli bilim insanına herhangi bir ödeme yapılmaz.
GYK kararı ile durdurma kararı verilen destekler davet eden araştırmacının talebi ve GYK kararı ile tekrar başlatılabilir. Bu durumda durdurma süresi destek süresine ilave edilir.
Durdurma süresi içerisinde desteğin tekrar başlatılmasına ilişkin davet eden bilim insanı tarafından herhangi bir talep gelmemesi durumunda, destek GYK önerisi ve Başkanlık kararı ile yürürlükten kaldırılır veya iptal edilir.
Desteğin Başlatılması İçin Belgeler
Desteğin başlatılabilmesi için aşağıda yer alan belgelerin BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemi’ne yüklenmesi gerekmektedir.
Taahhütnamenin imzalı hali, (3-12 ay arası başvurular için)
Mutemet Belgesi (konuk/akademik izinli bilim insanına yapılacak olan ödeme davet eden bilim insanı aracılığı ile gerçekleşecek ise)
Gerekli olması halinde Etik Kurul Belgesi.
Destek Aktarımı ve Harcamalara İlişkin Hususlar
Desteklenen konuk/akademik izinli bilim insanları, destek bildirim tarihinden itibaren 6 ay içinde Türkiye’ye gelerek çalışmalarına başlamalıdır, 6 ay içerisinde kullanılmayan destekler için hak talep edilemez. Sağlık, doğal afet vb. mücbir sebepler ve GYK’nın kabul edeceği araştırmaya başlanılmasını engelleyen nedenlerle destek başlatma işlemini tamamlayamayanların durumu, GYK tarafından ayrıca değerlendirilir. Destek başlatma süresi GYK kararı ile en fazla 6 ay uzatılabilir.
Desteklenen konuk/akademik izinli bilim insanlarının vize ve ikamet işlemlerinin kendisi veya ev sahibi kurum/kuruluş tarafından yapılması gerekmektedir.
Uçak bileti, konuk/akademik izinli bilim insanına TÜBİTAK tarafından alınıp gönderilmektedir. Uçak bileti işlemleri için; http://seyahat.tubitak.gov.tr adresine davet eden bilim insanı tarafından konuk/akademik izinli bilim insanı bilgilerinin girilmesi gerekmektedir. Konuk bilim insanının kendi imkânları ile temin ettiği uçak bileti ücretinin ödenebilmesi için ödeme belgesinin davet eden bilim insanı tarafından elektronik ortamda (bideb2221@tubitak.gov.tr) TÜBİTAK BİDEB’e iletilmesi gerekmektedir. Uçak bileti ödemelerinde; TÜBİTAK tarafından yapılan piyasa araştırmasına göre en uygun bedel, ödemenin yapıldığı tarihteki döviz kuruna göre hesaplanarak Türk Lirası cinsinden ödenir.
Konuk bilim insanı, TÜBİTAK tarafından kesilen uçak biletinde yapacağı değişiklik nedeni ile ortaya çıkacak fark ve ücretlerden sorumludur.
Konuk/akademik izinli ve davet bilim insanına ödeme yapılabilmesi için, davet eden bilim insanı, BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemi üzerinden kendisine veya ödeme konuk bilim insanına gerçekleştirilecek ise, konuk bilim insanına ait banka bilgilerini girmelidir. Banka bilgilerini sistem üzerinden girmeyen bilim insanlarının belgelerini iletmiş olsalar dahi ödemeleri gerçekleştirilmeyecektir. Ödemelerin yapıldığı banka hesabının değiştirilmek istenmesi halinde yeni banka hesap bilgilerinin BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemi üzerinden güncellenmesi gerekmektedir. Banka bilgilerinin doğru girilmesi ve aksi durumda ödemelerde yaşanacak gecikmeler davet eden bilim insanının sorumluluğundadır.
Uzun süreli desteklerde ödemeler çalışmalara başlanmasına müteakip düzenli olarak Hazine ve Maliye Bakanlığının ödenekleri serbest bırakma ilke ve oranları dâhilinde TÜBİTAK ödenek durumuna göre her ayın sonunda yapılır.
Sağlık sigortası desteği alan konuk/akademik izinli bilim insanlarına, Türkiye’ye geldikten sonra kendi adlarına yaptıracakları özel sağlık sigortası poliçesini elektronik ortamda (bideb2221@tubitak.gov.tr) TÜBİTAK BİDEB’e iletmeleri halinde, belirlenen limitler dâhilinde sağlık sigortası ödemesi yapılabilir.
Program kapsamında; uçak bileti, destek işlemleri, izleme işlemleri ile ilgili ayrıntılar için bilgi notunu inceleyiniz.
Destek Süresi İle İlgili İşlemler
Uzun süreli desteklenen konuk/akademik izinli bilim insanları desteğini parçalar halinde kullanabilir. Parçalar arasında en fazla 6 ay süre olabilir. Parçalı kullanılacak destek için davet eden araştırmacının dilekçe ile ilk parçasının tamamlanmasından en az 15 gün önce başvuru yapması gerekmektedir. Konuk/akademik izinli bilim insanının yurt dışında bulunduğu süreler için ödeme yapılmaz. Desteğin kalan kısmının başlatılmasından 15 gün önce davet eden araştırmacının dilekçe ile başvurması gerekmektedir.
4-6 ay arası destek alanlar 1 haftaya, 6 ayın üzerinde destek alanlar 2 haftaya kadar ücretli izin kullanma hakkına sahiptir. Konuk/akademik izinli bilim insanının ücretli izin süresinden fazla izin kullanma talebi olması durumunda, talep GYK tarafından değerlendirilerek uygun görülürse 2 aya kadar ücretsiz izin verilebilir veya gerekli görülürse destek durdurulur ya da yürürlükten kaldırılır.
Konuk/akademik izinli bilim insanının çalışmasını destek süresinden önce bitireceğini öngörmesi halinde destek süresinin kısaltımı için davet eden bilim insanının aşağıda belirtilen belgelerle birlikte yapacağı başvuru, GYK tarafından değerlendirilir ve karara bağlanır.
Konuk/akademik izinli bilim insanının gerekçeli dilekçesi,
Davet eden bilim insanının gerekçeli dilekçesi,
Araştırmanın başlangıcından itibaren yapılan çalışmanın ayrıntılı raporu
Desteği başladıktan sonra GYK tarafından kabul edilebilir mazeret veya mücbir sebeplere dayalı olarak desteğinin durdurulmasını gerektiren bir durumun ortaya çıkması halinde; davet eden araştırmacı, söz konusu durumun ortaya çıktığı tarihi izleyen 15 gün içerisinde gerekçeli bir dilekçe ile başvurmalıdır. Destek, GYK kararı ile durdurulabilir. Bu süre içerisinde konuk/akademik izinli bilim insanına herhangi bir ödeme yapılmaz.
GYK kararı ile durdurma kararı verilen destekler davet eden araştırmacının talebi ve GYK kararı ile tekrar başlatılabilir. Bu durumda durdurma süresi destek süresine ilave edilir.
Durdurma süresi içerisinde desteğin tekrar başlatılmasına ilişkin davet eden bilim insanı tarafından herhangi bir talep gelmemesi durumunda, destek GYK önerisi ve Başkanlık kararı ile yürürlükten kaldırılır veya iptal edilir.